Følg oss på Kontakt lokallaget Vitje Noregs Mållag

Dialektspørjetevling

Posted on by Gudrun

I samband med Dei nynorske festspela, hadde Volda mållag sist laurdag (27. juni) «stand» i Volda sentrum. Der fekk publikum høve til å prøve dialektkunnskapane sine i ei spørjetevling. Dei vaksne fekk desse orda frå eldre voldadialekt å bryne seg på: Kappelau, kobbbeglye, rjøt, korstroll, jasegeit, røveleike og kregde.
Somme kjende alle orda, men mange stod fast på ordet rjøt, og det var fleire av orda som var heilt ukjende for både unge og eldre. Difor treng dialektorda kanskje nærmare utgreiing:

Kappelau, er eit lokalt namn på den gule og fine, men også sterkt mislikte løvetanna. Kappelau eller løvetann er ein vårblomst som finst i over tre hundre artar i Noreg. Kappelau er rekna som ugras i hagar, på eng og i beite, og planta er vanskeleg å utrydde på desse vekseplassane.
Røveleike. Revebjølle er kanskje mest brukte namnet no, og det latinske namnet er digitalis purpurea. Andre stader i landet er blomsten kalla mellom anna bjølleblom, røvehanske, fingergull og fingerbjør. Røveleika er sagt å vere giftig og innheld glycosider som er ingrediensar i hjartemedisin.
Kobbeglye, er fellesnamn for manetar som finst i sjøen her omkring, altså brennekobbeglye og glaskobbeglye. Namnet kan ein forstå som ei forklaring på kvar kobbeglya kjem i frå, altså at det er avføring frå kobbar. Brennekobbeglya kan ha fangtrådar som er opptil fem meter lange. Fangtrådane har nesleceller som svir og brenn med formål å lamme byttedyr. Når fangtrådane kjem i kontakt med menneskehud svir det kraftig. Svien er låk, men sjeldan farleg.
I prosjekt Runeberg «Unorsk og norsk, eller Fremmedords avløsning», finn ein desse opplysningane om kobbeglye: «Medufe, gåple(o), f., sjø-kalv, m., klyse f., kobbe-glye, kobbe-klyse, ma(r)næte (mannæte). Sy. manet, jfr t. Meernessel, eng. seanettle, …..».
Rjøt, er ein botnfisk som truleg har fått dette namnet fordi han lagar ein lyd, som om han ryt eller snorkar, når han kjem opp frå djupet. Rjøt vart rekna som ein ufisk, med mest berre bein, og han vart vanlegvis ikkje brukt til mat. No kallar mange voldingar denne fisken for knurr.

Jasegeit kan ha fleire tydingar. Jase er eit kjent namn på hare, og då er jasegeit namn på ho-haren. Bestemor mi i Steinsvikja, fortalde at etter gamalt så er jasegeit namn på ei ugle. Denne ugla lagar ein nokså nifs lyd, gjerne om natta eller svært tidleg på morgonen. Lyden av jasegeita var eit varsel om sjukdom og død. Dette er i samsvar med det Knut Rise skriv om jasegeita i Hjørundfjorportalen:
No veit ein at det er ugle som lagar lyden, ut på seinvinteren. Her er det oftast kattugla ein høyrer. Men det var helst perleugla ein trudde var jasen. Ho er heller sjeldan å høyre her, men ein sjeldan gong ho-ho-ho-hohohoho kjem frå perleugla. Men eg meinar bestemt at det var kattugla som vart kalla jasegeit her. Hoo-hoo-hohohohoo, kan ein høyre tidleg på våren.
«Høyr jasegeita!» sa han Larsa Ole mange gongar. Og vi drog det aldri i tvil. Det var jasegeita vi høyrde. For jase var det mykje av. Ugle høyrde vi lite om. Men eg kan likevel huske at Anna Holen, som i lag med Andreas, pakta Lensmannsgarden frå 1954-60, sa ein gong at det var så ufjelt då ho høyrde fegdafuglen (ugle) i lønnane i Risetunet ein kveld. «Skal tru kem sin tur det e no». Fegdafuglen varsla død, sa dei før i tida.

Kregde er det same som barnesjukdomen meslingar, ein sjukdom med forkjølingssymtom og meir eller mindre utslett. Ordet kjem frå norrønt krefðusótt og kregð «krek’. «Å få kregda» var tidlegare vanleg for dei fleste born. No er kregda mest utrydda i Noreg, fordi ein har vaksinert borna mot sjukdomen etter 1969.
Det var også spørsmål til ungane om dialektord som kanskje er mindre brukte i dag. Det var desse orda: «Rine – Ikonn – Lykjel – Maule – Tjukkelesta – Hår ikkje ette det». Desse orda er nok enklare å forstå for dei fleste, men ta gjerne ei spørjegransking i familien og sjå kven som veit mest!
Det var kjekt at spørjetevlinga om dialektord frå Volda vekte interesse. Å sjå verdien av å kunne fleire ord for same fenomen, styrkjer ofte sjølvtilliten til eige språk. Ein oppdagar at det som kjem utanfrå ikkje alltid er betre enn det ein alt har av ordtilfang.

Anne Steinsvik Nordal – styremedlem

Posted in Nyhende

Det går eit festtog gjennom landet

Posted on by Gudrun

Sidan me har oppdaga at denne songen som vart skriven til grunnlovsjubileet i fjor, framleis er i bruk (og det ikkje har kome nokon offisiell nynorskversjon enno), legg me ut omsetjinga til nynorsk som me gjorde heilt sjølve i fjor på desse tider. Bruk og del!

Det går eit festtog gjennom landet!

1. Det går eit festtog gjennom landet!
I by og dal, ved fjell og fjord.
Vi svingar flagget stolt for Noreg,
med hurrarop ifrå sør og til nord.

Ref.
Hurra! Vi syng og vi marsjerer
til songar i raudt, kvitt og blått.
Kjenner rytmen av fridom i kroppen.
Fylt av glede for landet vårt.

2. Den store dagen vil vi feire.
No lyder takkens melodi
som taktfast stig opp ifrå folket.
Frå oss som vil ha eit demokrati.

3. Syttande mai. No jublar våren!
Nasjonen pyntar seg til fest.
Gå saman, dyrke fram verdiar
så alle trivst. Ja, då har vi det best.

4. Det går eit festtog gjennom tida
der slekter har sett djupe spor.
Med sine val gav dei oss framtid.
Sjå, våre røter dei spirer og gror.

Tekst: Grethe Myhre Skottene
Mel./Arr.: Carl-Andreas Næss
Originalen med notar og besifring (PDF)

Til nynorsk ved
Gudrun Kløve Juuhl og Anne Steinsvik Nordal

Posted in Nyhende

Fjellnamn i Sunnmørsalpane

Posted on by Gudrun

Volda mållag skipar til kveldsmøte om fjellnamn i småsalen på samfunnshuset 9. april. Det er Stig Helset som vil fortelje om fjellnamn på Sunnmøre og vise bilete frå fjellturar i dette området. Stig brukar alle ledige helgar på fjelltoppar rundt om i distriktet, og er ei av eldsjelene i  X2-festivalen.

fjellplakat (2)

Stig Helset er førstelektor på Høgskulen i Volda og underviser og rettleier språkstudentar på fagstudiet i norsk og på mastergraden i nynorsk skriftkultur. Samstundes arbeider han med ei doktorgradsavhandling om norma i nynorsk. Stig vil presentere funn frå hovudfagsoppgåva si om fjellnamn i Sunnmørsalpane. Mellom anna gjer han greie for tilhøvet mellom grunnord og fjellformasjonar og bruk av parallellnamn på fjell, før han tek føre seg nokre utvalde og spesielle fjellnamn. Han illustrerer presentasjonen med bilete av fjell på Sunnmøre. Stig har vore med å lage fleire fjell- og turbøker, og han vil ha med nokre av dei som ein kan få kjøpt på møtet.

Det nye styret i Volda mållag vil syte for kaffi og sveler til dei som møter fram. Styret ynskjer alle hjarteleg velkomne til ein lærerik og inspirerande kveld, før me skal ut på tur i fjellet i vår og sommar.

Posted in Nyhende

Ny leiar i Volda Mållag

Posted on by admin

Det vart halde årsmøte i Volda Mållag onsdag 10. april på Nynorsksenteret ved Høgskulen i Volda. Der vart Gudrun Kløve Juuhl samrøystes vald til ny leiar for Volda Mållag.

Styret for mållaget ser elles slik ut: Roger Nedreklepp, Astrid Gjersdal, Birgit Berg og Anders Aanes. Varafolk til styret vert Marthe Sleire, Geir Hjorthol og Tarjei Vågstøl.

Karl Anders Helset vart vald inn i målprisnemnda.

Ein har ikkje fått personar til alle verv, men styret har fått fullmakt til å arbeide vidare med dette til alt er på plass.

(15.4.2013)

Posted in Nyhende

Volda Mållag no på nett!

Posted on by admin

Volda Mållag er endeleg på nett. Med desse heimesidene håpar vi å kunne nå betre ut til alle medlemene i nedslagsfeltet vårt, skape eit forum for diskusjon om språk og kulturhistorie, og å formidle aktivitetane i mållaget på ein enkel og grei måte.

Å vere på Internett har nesten blitt ein føresetnad om ein skal bli teke seriøst i dag. Mange har store delar av arbeidsdagen sin framfor pc-skjermar, og i heimane er oppkopling til nettet snarare regelen enn unntaket. Undersøkingar viser også at nordmenn er storforbrukarar av sosiale medium som Facebook og Twitter. Dei fysiske møteplassane er blitt erstatta av virtuelle møterom. Vi håpar denne nettsida kan bli ein slik møteplass, og at ho kan blåse litt liv i mållaget.

Språk handlar om kjensler og identitet. Difor er det viktig med gjensidig respekt når ein kastar seg inn i ein diskusjon. Dersom eit blogginnlegg eller ei nyhende er open for kommentarar, oppmodar vi om å halde debatten på eit sakleg og tolerant nivå.

Posted in Nyhende

«Eg snakkar jo nynorsk…»

Posted on by admin

Når ein stundom kjem i snakk om nynorsk, dukkar det ofte opp ei form for tilståing eller erkjenning, som regel frå ein person som nett har fortalt meg at han eller ho ikkje klarer å skrive så mykje nynorsk. (Dei skulle så gjerne ha gjort det, men dei klarer det ikkje.) «Men», held dei fram, «eg snakkar jo nynorsk». Så då burde dei jo eigentleg også skrive nynorsk, er tankegangen. Ein elles kjend tankegang i målrørsla.

Det er forbausande kor ofte ein høyrer nettopp dette – at ein snakkar nynorsk, eigentleg. Og det er jo litt rart at vi målfolk reagerer slik på det, for strengt teke burde vi vel vere glade for at folk meiner dei snakkar nynorsk. Men, som dei pertentlege menneska vi er, vel vi å korrigere vedkomande. Nei, det er ingen som snakkar nynorsk, jo, vent, kanskje nyheitsopplesaren i NRK, men, nei. Her må du skilje mellom skrift og tale. Det veit alle.

Sannsynlegvis er ikkje dette skiljet så opplagt. Det at folk opplever talemålet sitt som så nærskyld med den kodifiserte, skriftlege målforma i norsk som heiter nynorsk, slik at dei opplever dei som samanfallande, burde kanskje vere mindre problematisk for oss språkpedantar. Det er iallfall lite truleg at ein elite med sterk innverknad i samfunnet brått skulle ta til å snakke standardnynorsk, slik at dette blei den leiande norma i samfunnet. Då må vi kunne leve med at mange opplever at dei eigentleg snakkar nynorsk.

 

Posted in Blogg